વિજયાદશમી (20 ઓક્ટોબર, 2026) ના રોજ RSSના શતાબ્દી ઉજવણીના સમાપન સાથે, 1925 માં હિન્દુઓના જુલમ સામે સાંસ્કૃતિક પ્રતિક્રિયા તરીકે શરૂ થયેલ આ સંગઠન દેશની સૌથી પ્રભાવશાળી સામાજિક-રાજકીય શક્તિઓમાંની એક બની ગયું છે.
શશિ થરૂર (ફાઈલ તસવીર)
કૉંગ્રેસના સાંસદ શશિ થરૂરે RSS ના 101 વર્ષ પૂર્ણ થવાના પ્રસંગે એક લેખ લખ્યો છે. તેમણે તેના યોગદાન અને સંગઠનના વર્તમાન વડા મોહન ભાગવતની પણ પ્રશંસા કરી છે. કૉંગ્રેસના સાંસદ શશિ થરૂરે રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) ના 101 વર્ષ પૂર્ણ થવાના પ્રસંગે એક લેખ લખ્યો છે. તેમણે લખ્યું છે - વિજયાદશમી (20 ઓક્ટોબર, 2026) ના રોજ RSSના શતાબ્દી ઉજવણીના સમાપન સાથે, 1925 માં હિન્દુઓના જુલમ સામે સાંસ્કૃતિક પ્રતિક્રિયા તરીકે શરૂ થયેલ આ સંગઠન દેશની સૌથી પ્રભાવશાળી સામાજિક-રાજકીય શક્તિઓમાંની એક બની ગયું છે. તેમના લેખમાં, શશિ થરૂરે RSS નું મૂલ્યાંકન કર્યું છે અને તેના યોગદાનની પ્રશંસા કરી છે. આ લેખમાં, તેમણે RSS વડા મોહન ભાગવતની પણ પ્રશંસા કરી છે.
શશિ થરૂરે બે મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો પૂછ્યા
ADVERTISEMENT
શશિ થરૂરે RSS વિશે આગળ લખ્યું: "તે 55,683 સ્થળોએ 88,949 દૈનિક શાખાઓ ચલાવે છે, જ્યારે તેનાથી પ્રેરિત 32 સંગઠનોમાંથી એક, ભારતીય જનતા પાર્ટી, ભારતમાં સત્તામાં છે. છતાં, તેના વારસાને લગતા ઘણા વિવાદો છે. ઘણા ઉદારવાદીઓ અને ધર્મનિરપેક્ષ લોકો માટે, RSS બાકાત, સાંપ્રદાયિકતા અને વૈચારિક કટ્ટરતાના ઇતિહાસ સાથે સંકળાયેલું છે. તેના સમર્થકો માટે, તે શિસ્ત, સેવા અને હિન્દુ ઓળખમાં ગૌરવનું પ્રતીક છે. હવે પ્રશ્નો બે ગણા છે: શું RSS બદલાઈ રહ્યું છે (શું `RSS 2.0` ખરેખર અસ્તિત્વમાં છે); અને શું આપણે, ધર્મનિરપેક્ષ ભારતીયો, તેની સાથે સહઅસ્તિત્વ કરવાનો માર્ગ શોધી શકીએ છીએ?
RSS સાથે અગવડતાનો આધાર
શશિ થરૂરે લખ્યું: "RSS સાથે ધર્મનિરપેક્ષ અને ઉદાર ભારતીયોની અગવડતા પાયા વગરની નથી. સંગઠનના શરૂઆતના વર્ષોમાં, સ્વતંત્રતા સંગ્રામથી તેનું અંતર અને તેના પર તેનું મૌન સ્પષ્ટપણે દેખાતું હતું. કૉંગ્રેસના નેતાઓએ ધરપકડનો સામનો કરવો પડ્યો અને વસાહતી દમન સહન કર્યું, બીજી બાજુ, RSS એ બ્રિટિશરો સામેના કોઈપણ આંદોલનથી પોતાને દૂર રાખ્યા. બ્રિટિશ શાસનના અંતિમ વર્ષોમાં, બ્રિટિશરો સાથે RSSનું વ્યૂહાત્મક જોડાણ અને બંગાળ સરકારમાં મુસ્લિમ લીગ સાથે હિન્દુ મહાસભાનું જોડાણ દર્શાવે છે કે તેઓએ ભારતીય રાષ્ટ્રવાદ કરતાં હિન્દુ એકતાને પ્રાથમિકતા આપી હતી.` લેખમાં કેટલાક સાંપ્રદાયિક વિવાદોમાં RSSની સંડોવણીનો પણ ઉલ્લેખ છે.
In today’s @the_hindu, on the occasion of the conclusion of the @RSSorg’s centennial celebrations, I ask if the organisation’s fundamental majoritarian bigotry is yielding to a more inclusive approach, and what it needs to do to prove that the evidence for its evolution is not just a set of superficial bromides for global consumption:
— Shashi Tharoor (@ShashiTharoor) October 21, 2026
હવે પ્રશ્નો બે ગણા છે: શું RSS બદલાઈ રહ્યું છે (શું `RSS 2.0` ખરેખર અસ્તિત્વમાં છે)? અને શું આપણા જેવા ધર્મનિરપેક્ષ ભારતીયો તેની સાથે સહઅસ્તિત્વ કરવાનો માર્ગ શોધી શકે છે? - શશિ થરૂર, કૉંગ્રેસ નેતા
થરૂરે કરી RSS ના યોગદાનની પ્રશંસા
શશિ થરૂરે આગળ લખ્યું, "છતાં, RSS ને અસહિષ્ણુતાના રૂઢિગત રૂઢિપ્રયોગ સુધી મર્યાદિત રાખવાથી સમાજમાં તેના વ્યાપક અને વૈવિધ્યસભર યોગદાનની અવગણના થાય છે. ભાગલાના રમખાણો દરમિયાન, RSS ના સ્વયંસેવકોએ ખાસ કરીને પંજાબમાં હિન્દુ અને શીખ શરણાર્થીઓના રક્ષણ, બચાવ અને પુનર્વસનમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. યુદ્ધ, ભૂકંપ, પૂર અથવા ભૂસ્ખલન જેવા રાષ્ટ્રીય સંકટના સમયમાં, સંગઠન અને તેની સામાજિક સેવા શાખા, સેવા ભારતીએ ઝડપથી અને અસરકારક રીતે કામ કર્યું છે, ક્યારેક તો સરકારી તંત્રને પણ પાછળ છોડી દીધું છે."
થરૂરે આગળ લખ્યું, "વિદ્યા ભારતી શાળાઓ અને એકલ વિદ્યાલયો દ્વારા, તેણે દૂરના આદિવાસી વિસ્તારોમાં મૂળભૂત સાક્ષરતા લાવવાનું કામ કર્યું છે. તેના આરોગ્ય શિબિરો, રક્તદાન અભિયાનો અને પરોપકારી કાર્યની વૈચારિક વિરોધીઓ દ્વારા પણ પ્રશંસા કરવામાં આવી છે. ઘણા ભારતીયો માટે, ખાસ કરીને નાના શહેરો અને ગામડાઓમાં, RSS એક રાજકીય સંગઠન નથી, પરંતુ એક માધ્યમ છે જે નક્કર સેવાઓ અને નૈતિક શિસ્ત પ્રદાન કરે છે."
યુદ્ધ, ભૂકંપ, પૂર અથવા ભૂસ્ખલન જેવા રાષ્ટ્રીય સંકટના સમયમાં, RSS અને તેની સામાજિક સેવા શાખા, સેવા ભારતીએ ઝડપથી અને અસરકારક રીતે કાર્ય કર્યું છે, ક્યારેક તો સરકારી તંત્રને પણ પાછળ છોડી દીધું છે. - શશિ થરૂર, કૉંગ્રેસ નેતા
મોહન ભાગવતના નેતૃત્વમાં RSSમાં પરિવર્તન
RSSના વડા મોહન ભાગવતની પ્રશંસા કરતા, થરૂરે લખ્યું કે આ દ્વૈતતા - એક તરફ વૈચારિક કટ્ટરતા અને બીજી તરફ વાસ્તવિક નાગરિક જોડાણ - લાંબા સમયથી નિરીક્ષકોને મૂંઝવણમાં મૂકે છે. જો કે, તાજેતરના વર્ષોમાં, વધુ સમાધાનકારી વલણ તરફ આગળ વધવાના સંકેતો જોવા મળ્યા છે.
શશિ થરૂરે લખ્યું, "મોહન ભાગવતના નેતૃત્વમાં, RSS એ વધુ મધ્યમ વલણ અપનાવ્યું છે. તેમણે જાહેરમાં ભારતમાં ઇસ્લામનું સ્થાન સ્વીકાર્યું છે ("ઇસ્લામ ભારતમાં આવ્યો અને ભારતમાં જ રહેશે") અને હિન્દુઓને ધાર્મિક ઉશ્કેરણી ટાળવાની સલાહ આપી. તેમણે હિન્દુઓને "દરેક મસ્જિદ નીચે શિવલિંગ શોધવાનું બંધ કરવા" પણ વિનંતી કરી, જે તેમના અગાઉના આક્રમક નિવેદનોથી નોંધપાત્ર ફેરફાર છે." હવે તેમનું નેતૃત્વ `હિન્દુ રાષ્ટ્ર`નું બહુમતી શાસન તરીકે નહીં પરંતુ એક સમાવિષ્ટ સભ્યતા મૂલ્ય પ્રણાલી તરીકે અર્થઘટન કરે છે.
મોહન ભાગવતના નેતૃત્વ હેઠળ, RSS એ ખૂબ નરમ વલણ અપનાવ્યું છે. તેમણે ભારતમાં ઇસ્લામના સ્થાનને જાહેરમાં સ્વીકાર્યું છે અને હિન્દુઓને ધાર્મિક ઉશ્કેરણીથી દૂર રહેવાની સલાહ આપી છે. - શશિ થરૂર, કૉંગ્રેસ નેતા
RSS 101 વર્ષ જૂનું છે અને 35 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના યુવાનો
થરૂરે કહ્યું કે 35 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના ભારતીયો RSSને રસ્તાઓ પર અને તેમના ફોન પર શું કરતા જુએ છે તેના આધારે તેનું મૂલ્યાંકન કરશે. આ માપદંડ દ્વારા, RSS નો રેકોર્ડ ખૂબ જ ખરાબ છે - મીમ પેજ, ટ્રોલ આર્મી અને ચોકીદાર. આ બધા ભાગવતના શબ્દોથી બરાબર વિરુદ્ધ રીતે કાર્ય કરે છે, બધા હિન્દુત્વના નામે. તેમની સંખ્યા વધતી રહી છે, અને એવું કોઈ ઉદાહરણ નથી કે જ્યાં RSS એ જાહેરમાં તેમનાથી દૂરી બનાવી હોય અથવા તેમને શિસ્તબદ્ધ કરવા માટે કોઈ પગલાં લીધા હોય.
101 વર્ષ જૂના, આ સંગઠન અને આપણો દેશ બંને રાજકીય અને સભ્યતાના વળાંક પર ઉભા છે. જોકે RSS હવે તેનો સ્વર નરમ કરી દીધો છે અને તેની પહોંચનો વિસ્તાર કર્યો છે, સંઘ ઇકોસિસ્ટમમાં કેટલાક તત્વો નફરત અને ભેદભાવને પ્રોત્સાહન આપવાનું ચાલુ રાખે છે. વિવિધ સંસ્થાઓમાં આરએસએસનો પ્રભાવ વધતો જાય છે તેમ, બિનસાંપ્રદાયિક ભારતીયો એક મોટી મૂંઝવણનો સામનો કરી રહ્યા છે.
