21 March, 2026 02:14 PM IST | Mumbai | Dr. Rishita Bochia Joshi
તસવીર ડિઝાઇનઃ કિશોર સોસા
સુંદર અને ટકાઉ ઘર બનાવવા મજબૂત પાયો, સારી અને યોગ્ય સામગ્રી તેમજ કુશળ કામદારોની જરૂર પડે છે તેમ આપણા શરીરનું સર્વાંગી સ્વાસ્થ્ય જળવાય તે માટે ખોરાક, કસરત અને મનની સ્વસ્થતા જરૂરી છે. ખોરાક આપણા શરીરને ઊર્જા આપે છે. નિયમિત કસરત શરીરને મજબૂત બનાવે છે, સાથે સાથે મનને તેજ અને તણાવમુક્ત રાખે છે. આમ સર્વાંગી સ્વાસ્થ્ય માટે તન અને મન બન્ને સ્વસ્થ હોવા ખૂબ જરુરી છે. સોશ્યલ મીડિયા જ્યારે આંગળીના ટેરવે છે ત્યારે સરળતાથી માહિતી મળી જાય કે, સર્વાંગી સ્વાસ્થ્ય માટે શું ખાવું જોઈએ? ડાયટિંગમાં કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું? કઈ કસરત કરવી જોઈએ? માનસિક શાંતિ માટે શું જરુરી છે? વગેરે વગેરે બધી જ માહિતી મળી જાય છે. પરંતુ વ્યક્તિ દીઠ દરેક બાબત જુદી-જુદી હોય છે. પણ સર્વાંગી સ્વાસ્થ્યને લગતી કેટલીક બાબતો બહુ કૉમન હોય છે. તમને મૂંઝવણ થતી હોય કે સુખાકારી અને સર્વાંગી સ્વાસ્થ્ય માટે શું કરવું તો ગુજરાતી મિડ-ડે ડોટ કોમ તમારી માટે લઈને આવ્યું છે – ‘હેલ્થ ફંડા’ (Health Funda). જેમાં દર શનિવારે ‘હેલ્થ એન ફૂડવિલા’ (Health n Foodvilla)નાં ડાયટિશન અને ફૂડ ન્યુટ્રિશનિસ્ટ, હોલિસ્ટિક ફંક્શનલ હેલ્થ કૉચ ડૉ. રિશિતા બોચિયા જોષી (Dr. Rishita Bochia Joshi) ખોરાક, શારિરીક સ્વાસ્થ્ય અને માનસિક સ્વાસ્થ્યને લગતા વિષયો પર આપણી સાથે વાત કરશે.
આજના ‘હેલ્થ ફંડા’ના એપિસોડમાં ડૉ. રિશિતા બોચિયા જોષી વાત કરે છે, દાદી-નાનીના રસોડામાં વર્ષોથી જોવા મળતી ખાદ્ય સામગ્રી - ગોંદ કતીરા અને ઉનાળામાં તેના ફાયદા.
આપણામાંથી ઘણા લોકોએ આપણા દાદી-નાનીના રસોડામાં જોયેલી પરંપરાગત ખાદ્ય સામગ્રી - ગોંદ કતીરા. જે હવે ફરી એકવાર લોકપ્રિય થઈ રહી છે. આજકાલ, ગોંદ કતીરાનો ઉપયોગ માત્ર ઘરે જ નહીં, પણ સોશિયલ મીડિયા અને વેલનેસની ચર્ચાઓમાં પણ થઈ રહ્યો છે. લોકો ફરી એકવાર શરીર પર તેની કુદરતી ઠંડક આપતી અસર અને તે પાચનમાં કેવી રીતે મદદ કરે છે તે વિશે ચર્ચા કરી રહ્યાં છે અને રોજિંદા જીવનમાં તેનો વપરાશ પણ કરી રહ્યાં છે.
આયુર્વેદમાં, ગોંદ કતીરા તેની શીતળ, ઠંડક પ્રકૃતિ માટે જાણીતું છે. તેનો ઉપયોગ વર્ષોથી, ખાસ કરીને ઉનાળા દરમિયાન, શરીરની વધારાની ગરમી ઘટાડવા અને શરીરને સંતુલિત રાખવા માટે કરવામાં આવે છે. જે એક સમયે એક સરળ ઘરેલું ઉપાય હતો તે હવે ફરીથી લોકપ્રિય થઈ રહ્યો છે કારણ કે લોકો હવે હાઇડ્રેશન માટે ફરી જુના નુસખાઓ તરફ આગળ વધ્યા છે.
ઉનાળામાં ગોંદ કતીરાના અનેક ફાયદા છે.
શરીરને ઠંડક આપે છે
આંતરડાના સ્વાસ્થ્ય (ગટ હેલ્થ)ને ટેકો આપે છે
શરીરને હાઇડ્રેટ કરે છે
ઉનાળામાં ત્વચાની ચમક જાળવી રાખે છે
લાંબા સમય સુધી પેટ ભરેલું રહે છે, જેથી ક્રેવિંગ્સ નથી થતી
ગોંદ કતીરા ખાવાનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ નિયમ એ છે કે, ખાતા પહેલા હંમેશા પલાળી રાખો. સૂકા સ્ફટિકો ક્યારેય સીધા ન ખાવા જોઈએ.
૧ ચમચી પલાળેલાં ગોંદ કતીરા
લીંબુનો રસ
ઠંડુ પાણી
ચપટીભર સિંધવ મીઠું
મધ
આ પીણું કુદરતી ઇલેક્ટ્રોલાઇટ અને પાચનને તાજગી આપનાર પીણાં તરીકે કામ કરે છે.
૧ ચમચી પલાળેલું ગોંદ કતીરા
ઠંડુ દૂધ
એલચી
થોડી માત્રામાં ગોળ અથવા ખજૂર
આ એક પીણું છે, જે હાઇડ્રેટેડ રાખે છે અને ત્વચાની ચમક વધારે છે.
ગોંદ કતીરા અને સબ્જા સીડ્સનું મિક્સચર એક ઉત્તમ સમર ડ્રિન્ક છે.
આ પીણું ઠંડક, હાઇડ્રેશન અને પાચનમાં વધારો કરે છે.
યાદ રાખજો - ગોંદ કતીરામાં કુદરતી ઠંડક હોય, પણ સંયમ મહત્વપૂર્ણ છે.
ગર્ભવતી અથવા સ્તનપાન કરાવતી મહિલાઓએ (ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરુરી).
બ્લડ પ્રેશર ઓછું હોય તો ગોંદ કતીરાનું સેવન ન કરવું.
જેને જલ્દી ઠંડી લાગતી હોય અથવા પાચનશક્તિ સામાન્ય રીતે નબળી હોય, તો ગોંદ કતીરાનું સેવન કરતા પહેલા સાવચેત રહેવું.
ઉચ્ચ ફાઇબરવાળા ખોરાક ખાધા પછી પેટ ફૂલેલું અથવા અસ્વસ્થતા અનુભવે તો ગોંદ કતીરા મર્યાદિત માત્રામાં લેવું અથવા લેવાનું ટાળવું.
ગોંદ કતીરાનું વધુ પડતું સેવન પેટમાં અસ્વસ્થતા લાવી શકે છે અથવા શરીરમાં વધુ પડતી ઠંડક કરી દે છે, તેથી તેને યોગ્ય માત્રામાં લેવું શ્રેષ્ઠ છે.
મોટાભાગના પોષણ નિષ્ણાતો ઉનાળા દરમિયાન દરરોજ લગભગ ૧ ચમચી પલાળેલ ગોંદ કતીરાની ભલામણ કરે છે. આનાથી વધુ લેવાથી ફાયદો નહીં પણ તકલીફ થઈ શકે છે!
આ ઉનાળામાં, સોફ્ટ ડ્રિંક્સ અથવા વાયુયુક્ત પીણાંનો ઉપયોગ કરવાને બદલે તમારા રોજિંદા જીવનમાં આવા સરળ, પરંપરાગત અને સ્વસ્થ વિકલ્પોનો સમાવેશ કરવાનો પ્રયાસ કરો.
(શબ્દાંકનઃ રચના જોષી)
