29 September, 2026 12:23 PM IST | Mumbai | Gujarati Mid-day Online Correspondent
પ્રતીકાત્મક તસવીર (તસવીર સૌજન્યઃ એઆઇ)
મહારાષ્ટ્ર સરકાર (Maharashtra Government) ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવી રહેલા સિંગલ માતાઓ (Single Mothers) ના કૉલેજ જતા બાળકોને મદદ કરવા માટે એક વ્યાપક, રાજ્યવ્યાપી સહાયક નીતિ લાવવાની તૈયારી કરી રહી છે. આર્થિક, માનસિક અને વ્યવહારુ પડકારોનો ઉકેલ લાવવા માટે રચાયેલ આ પ્રસ્તાવિત માળખાનો હેતુ યુનિવર્સિટી પ્રવેશ પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવાનો, સમર્પિત હોસ્ટેલ સુવિધાઓ પૂરી પાડવાનો, વ્યાવસાયિક કાઉન્સેલિંગ આપવાનો અને રાજ્યભરના પાત્ર વિદ્યાર્થીઓને જરૂરિયાત આધારિત આર્થિક સહાય પૂરી પાડવાનો છે.
એચએસએનસી (HSNC) યુનિવર્સિટીના વાઇસ-ચાન્સલર ડૉ. હેમલતા બાગલા ( Dr. Hemalatha Bagla)ના નેતૃત્વ હેઠળની નવ સભ્યોની નિષ્ણાત સમિતિએ પોતાનો વિગતવાર નીતિગત અહેવાલ ઉચ્ચ શિક્ષણ નિયામક ડૉ. શૈલેન્દ્ર દેઓલંકર અને સબ-ડિરેક્ટર ડૉ. અર્ચના બોરહાડેને સુપ્રત કર્યો છે. ઉચ્ચ અને તકનીકી શિક્ષણ મંત્રી ચંદ્રકાંત પાટીલે જણાવ્યું હતું કે સમિતિ તારણો એક મહત્વપૂર્ણ પાયારૂપ માળખું પૂરું પાડે છે, જેનાથી રાજ્ય સરકારને માર્ગદર્શિકા આખરી આકાર આપવા અને વહેલાસર અમલીકરણ શરૂ કરવામાં મદદ મળશે.
પ્રસ્તાવિત `સિંગલ મધર ચાઇલ્ડ સપોર્ટ સ્કીમ` (Single Mother Child Support Scheme 2026) હેઠળ, મહારાષ્ટ્રભરની યુનિવર્સિટીઓ અને ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ સિંગલ માતાઓ દ્વારા ઉછેરવામાં આવેલા બાળકો માટે એડમિશન ફોર્મમાં એક ખાસ કાર્યકારી શ્રેણી (કોલમ) રજૂ કરશે. આ ઉપાયનો હેતુ વિદ્યાર્થીઓની ઓળખ અને સંસ્થાકીય નોંધણીને સત્તાવાર બનાવવાનો છે, જે અગાઉ કોઈ માનક પ્રક્રિયા વિના ચાલતી હતી.
સમાન શિક્ષણ પરિસ્થિતિઓ સુનિશ્ચિત કરવા માટે, નીતિ (SMCSS 2026)માં પાત્ર વિદ્યાર્થીઓ માટે કૉલેજ હોસ્ટેલ અને સરકારી રહેણાંક વ્યવસ્થામાં પ્રાથમિકતાના ધોરણે સીટ ફાળવવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ એકલ-વાલી ધરાવતા પરિવારો પરનો આર્થિક બોજ ઘટાડવા માટે માળખાગત નાણાકીય સહાય, ટ્યુશન ફીમાં રાહત અને લક્ષિત શિષ્યવૃત્તિઓ પણ પૂરી પાડશે.
નાણાકીય અવરોધોની સાથે ઘણીવાર ગંભીર સામાજિક અને માનસિક તણાવ પણ જોડાયેલો હોય છે તે બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને, આ નીતિમાં માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને શૈક્ષણિક માર્ગદર્શન પર સખત ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. ઉચ્ચ શિક્ષણ કેમ્પસમાં એકલ-માતા ધરાવતા પરિવારના વિદ્યાર્થીઓ માટે ખાસ તૈયાર કરાયેલા કરિયર ડેવલપમેન્ટ માર્ગદર્શન કાર્યક્રમો અને શૈક્ષણિક કાઉન્સેલિંગ મોડ્યુલ્સ સ્થાપિત કરવામાં આવશે.
ડૉ. હેમલતા બાગલાએ નોંધ્યું હતું કે ભૂતકાળમાં વ્યક્તિગત કૉલેજો અનૌપચારિક સહાય પૂરી પાડતી હતી, પરંતુ મહારાષ્ટ્રમાં કોઈ એકીકૃત, સંસ્થાકીય સહાયક માળખું નહોતું. નવી નીતિ લાંબા ગાળાની શૈક્ષણિક સફળતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કૌશલ્ય વિકાસ સંસાધનોની સાથે માળખાગત માનસિક કાઉન્સેલિંગ આપીને આ ખામીને દૂર કરશે.
વિદ્યાર્થીઓની ગોપનીયતા અને વહીવટી પારદર્શિતાનું રક્ષણ કરવા માટે, સરકારી અધિકારીઓએ નીતિ સમીક્ષા બેઠકો દરમિયાન મુખ્ય કાર્યકારી નિર્દેશો પર ચર્ચા કરી હતી. આ યોજના હેઠળ નોંધણી કરતી વખતે અથવા નીતિગત લાભો આપતા પહેલા સંસ્થાઓએ વિદ્યાર્થી કે વિદ્યાર્થીની પાસેથી સત્તાવાર લેખિત સંમતિ મેળવવી ફરજિયાત રહેશે.
રાજ્યભરના એકલ-વાલી સમર્થક જૂથો અને વાલીઓએ સરકારની આ પહેલને આવકારી છે અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે સંસ્થાકીય સહાય નાણાકીય કટોકટી અથવા માર્ગદર્શનના અભાવને કારણે થતા અભ્યાસ છોડવાના (ડ્રોપઆઉટ) કિસ્સાઓને નોંધપાત્ર રીતે અટકાવશે. રાજ્ય ઉચ્ચ શિક્ષણ વિભાગ ટૂંક સમયમાં અધિકૃત ગેઝેટમાં આખરી કાર્યકારી માળખું અને પાત્રતાના માનદંડો જાહેર કરે તેવી અપેક્ષા છે.
