20 May, 2026 06:26 PM IST | Nagpur | Gujarati Mid-day Online Correspondent
બૉમ્બે હાઈકૉર્ટ (ફાઈલ તસવીર)
બૉમ્બે હાઈકોર્ટની નાગપુર બેન્ચે ચુકાદો આપ્યો છે કે કોઈ અંડરટ્રાયલ કેદી ફક્ત એટલા માટે શિક્ષણનો અધિકાર નકારી શકાય નહીં કારણ કે તે જેલમાં છે. બૉમ્બે હાઈકોર્ટની નાગપુર બેન્ચે ચુકાદો આપ્યો છે કે કોઈ અંડરટ્રાયલ કેદી ફક્ત એટલા માટે શિક્ષણનો અધિકાર નકારી શકાય નહીં કારણ કે તે જેલમાં છે. કોર્ટે નાગપુર સેન્ટ્રલ જેલમાં બંધ 69 વર્ષીય પુરુષોત્તમ કુમાર સિંહાને એલએલબી પરીક્ષામાં હાજર રહેવાની મંજૂરી આપવાનો આદેશ આપ્યો હતો. કોર્ટે જેલ પ્રશાસનને સિંહાને કોઈપણ એસ્કોર્ટ ફી લીધા વિના પરીક્ષા કેન્દ્ર પર લઈ જવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. જસ્ટિસ ઉર્મિલા જોશી ફાળકે અને જસ્ટિસ નિવેદિતા મહેતાની ડિવિઝન બેન્ચે બીઆરએ લો કોલેજને પરીક્ષા દરમિયાન સિંહા માટે એક અલગ રૂમ અને અલગ ઇન્વિજિલેટરની વ્યવસ્થા કરવાનો પણ નિર્દેશ આપ્યો હતો.
કોર્ટે પરીક્ષા દરમિયાન સુરક્ષા ઘેરો જાળવવાની પણ મંજૂરી આપી હતી. અરજી મુજબ, પુરુષોત્તમ કુમાર સિંહાએ 2022 માં MH-CET દ્વારા ત્રણ વર્ષના LLB કોર્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો હતો. તેમણે તેમની પ્રથમ સેમેસ્ટરની પરીક્ષાઓ પૂર્ણ કરી હતી, પરંતુ બાદમાં કોરાડી પોલીસ સ્ટેશનમાં નોંધાયેલા કેસમાં તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. સિંહાએ હાઇકોર્ટને જણાવ્યું હતું કે તેઓ ઉચ્ચ એસ્કોર્ટ ખર્ચને કારણે પ્રથમ પરીક્ષામાં હાજર રહી શક્યા નથી. તેમણે દલીલ કરી હતી કે આ પરિસ્થિતિ તેમના શિક્ષણના અધિકાર અને બંધારણની કલમ 21નું ઉલ્લંઘન કરે છે. તેમની અરજીમાં, તેમણે 2026 ના ઉનાળામાં તેમની LLB બીજા સેમેસ્ટરની પરીક્ષામાં હાજર રહેવાની પરવાનગી માંગી હતી.
સરકારનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા સરકારી વકીલ એસએસ હલ્કેએ કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે સિંહા પરીક્ષામાં હાજર રહેવા માટે કામચલાઉ જામીન માંગી શકતા હતા. જોકે, હાઇકોર્ટે આ દલીલને ફગાવી દીધી હતી. કોર્ટે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે શિક્ષણનો અધિકાર મહત્વપૂર્ણ છે અને એક અંડરટ્રાયલ કેદીને ફક્ત એટલા માટે તેનાથી વંચિત રાખી શકાય નહીં કારણ કે તે જેલમાં છે.
બૉમ્બે હાઈ કોર્ટે એક મહત્ત્વના ચુકાદામાં જણાવ્યું છે કે પત્ની દ્વારા ઘરકામ કરવાનો ઇનકાર એ માનસિક ક્રૂરતા નથી. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે લગ્ન એ બે વ્યક્તિઓ વચ્ચેની સમાન ભાગીદારી છે, એ કોઈ સર્વિસ-કૉન્ટ્રૅક્ટ નથી અને પત્નીને નોકરાણી સમજી શકાય નહીં. હાઈ કોર્ટે ફૅમિલી કોર્ટના ૧૬ વર્ષ જૂના છૂટાછેડાના આદેશને રદ કરતાં પતિને આદેશ આપ્યો હતો કે તે પત્નીને દર મહિને ૧૦,૦૦૦ રૂપિયા ભરણપોષણ અને ૧૦,૦૦૦ રૂપિયા ઘરના ભાડા પેટે ચૂકવે.
આ કેસની વિગત મુજબ દંપતીનાં લગ્ન ૨૦૦૨ની ૨૮ ફેબ્રુઆરીએ થયાં હતાં, પરંતુ વિવાદને કારણે તેઓ ૩ મહિના પણ સાથે રહી શક્યાં નહોતાં. પતિએ ફૅમિલી કોર્ટમાં છૂટાછેડા માટે અરજી કરી હતી; જેમાં આક્ષેપ કર્યો હતો કે પત્ની તેનાં માતા-પિતાનું માનતી નથી, તેનું વર્તન અસભ્ય છે અને તેને રસોઈ બનાવતાં નથી આવડતી. ફૅમિલી કોર્ટે ૨૦૧૦ની ૨૩ જુલાઈએ આ આધારે છૂટાછેડા મંજૂર કર્યા હતા, જેને પત્નીએ હાઈ કોર્ટમાં પડકાર્યો હતો.
