19 September, 2026 07:24 PM IST | Washington | Gujarati Mid-day Online Correspondent
મક્કા કરાર
અમેરિકાના ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર લૅફ્ટનન્ટ જનરલ એચ. આર. મેકમાસ્ટરે સાઉદી અરેબિયા, પાકિસ્તાન અને તુર્કી વચ્ચે હસ્તાક્ષર કરાયેલા `મક્કા સંયુક્ત સંરક્ષણ કરાર`માં પાકિસ્તાન અને તુર્કીની ભૂમિકા અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. તેમણે ખાસ કરીને પાકિસ્તાનની પ્રતિબદ્ધતા અને કરારના અમલીકરણ માટેની તેની ક્ષમતા અંગે શંકા વ્યક્ત કરી હતી. આ મૂલ્યાંકન મેકમાસ્ટરના વિચારોને પ્રતિબિંબિત કરે છે; તેમણે આ દાવાઓને સમર્થન આપવા માટે કોઈ સાર્વજનિક પુરાવા રજૂ કર્યા નથી.
સાઉદી અરેબિયા, પાકિસ્તાન અને તુર્કીએ 7 ઑગસ્ટ, 2026 ના રોજ મક્કામાં સંયુક્ત સંરક્ષણ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. અલ-સફા પૅલેસ ખાતે યોજાયેલી સંયુક્ત સંરક્ષણ સમિટ દરમિયાન આ કરારને આખરી ઓપ આપવામાં આવ્યો હતો. સાઉદી ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન, તુર્કીના રાષ્ટ્રપતિ રેસેપ તૈયપ એર્દોઆન અને પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફે આ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. આ કરાર હેઠળ, ત્રણેય દેશોમાંથી કોઈપણ એક પર થનારા સશસ્ત્ર હુમલાને ત્રણેય દેશો પરનો હુમલો માનવામાં આવશે. આ કરારનો ઉદ્દેશ્ય સામૂહિક સુરક્ષા, સંરક્ષણ સહયોગ અને બાહ્ય આક્રમણ સામે સામૂહિક અવરોધક ક્ષમતાને મજબૂત કરવાનો છે.
મેકમાસ્ટરે જણાવ્યું હતું કે પાકિસ્તાન વાસ્તવમાં કરારની શરતોનો અમલ કેવી રીતે કરશે તે જોવાનું બાકી છે. તેમણે પાકિસ્તાનની પરસ્પર વિરોધી દિશામાં આગળ વધતી નીતિઓ અપનાવવાની વૃત્તિનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે એવો પણ દાવો કર્યો હતો કે આ કરાર મોટાભાગે માત્ર દેખાડા પૂરતો હોઈ શકે છે, જે કદાચ સાઉદી અરેબિયા પાસેથી આર્થિક સહાય મેળવવાની પાકિસ્તાનની ઈચ્છાથી પ્રેરાયેલો હોઈ શકે છે. આ મેકમાસ્ટરનો અભિપ્રાય છે અને તેને સ્વતંત્ર રીતે સ્થાપિત તથ્ય તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો નથી. પાકિસ્તાને આ કરારને પ્રાદેશિક શાંતિ અને સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ ગણાવ્યો છે. પાકિસ્તાની વિદેશ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, આ કરાર સ્વભાવે રક્ષણાત્મક છે અને તે કોઈ ચોક્કસ દેશ વિરુદ્ધ નથી.
મેકમાસ્ટરે તુર્કીની વર્તમાન સરકાર અને રાષ્ટ્રપતિ એર્દોઆનની પાર્ટી, AKPની નીતિઓ પર પણ ટિપ્પણી કરી હતી. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે તેમની ટીકા તુર્કીના લોકો પર નહીં પરંતુ સરકારની નીતિઓ પર કેન્દ્રિત હતી. તેમણે કતાર પાસેથી મળેલી નાણાકીય સહાય અને મુસ્લિમ બ્રધરહુડ સહિતના અમુક સંગઠનો અંગેના તુર્કીના વલણ વિશે આક્ષેપો કર્યા હતા. આ આક્ષેપોને મેકમાસ્ટરના દાવા તરીકે જોવા જોઈએ.
આ કરાર સંરક્ષણ સહયોગના વિવિધ ક્ષેત્રોને મજબૂત બનાવવાની હિમાયત કરે છે. તેમાં સામૂહિક સુરક્ષા, સંરક્ષણ સંકલન અને લશ્કરી સહયોગનો સમાવેશ થાય છે. તુર્કીએ એમ પણ કહ્યું છે કે આ કરાર કોઈ ચોક્કસ દેશને સહિયારા દુશ્મન તરીકે નિયુક્ત કરતો નથી. ત્રણ દેશોએ આ કરારને પ્રાદેશિક શાંતિ, સુરક્ષા અને સ્થિરતાને મજબૂત કરવાની દિશામાં એક પગલું ગણાવ્યું છે.
