24 March, 2026 03:43 PM IST | New Delhi | Gujarati Mid-day Online Correspondent
પ્રતીકાત્મક તસવીર સૌજન્ય : મિડ-ડે
સરકાર 2029ની ચૂંટણી પહેલા મહિલા અનામત લાગુ કરવા માટે લોકસભા બેઠકોની સંખ્યા 543 થી વધારીને 816 કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. મહિલાઓ માટે 273 નવી બેઠકો અનામત રાખવામાં આવશે. 2011ની વસ્તી ગણતરી અને સીમાંકન સંબંધિત સંપૂર્ણ યોજના વિશે વિગતવાર જાણો.
સરકાર મહિલા અનામત લાગુ કરવા માટે સંસદના વર્તમાન સત્રમાં ઓછામાં ઓછા બે બિલ (બંધારણીય સુધારા સહિત) રજૂ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. આ હેઠળ, આગામી લોકસભા અને ત્યારબાદની વિધાનસભા ચૂંટણીઓમાં એક તૃતીયાંશ (33 ટકા) બેઠકો મહિલાઓ માટે અનામત રાખવામાં આવશે. આ પગલાથી દેશના રાજકીય પરિદૃશ્યને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખવાની અપેક્ષા છે.
ટાઈમ્સ ઓફ ઈન્ડિયાના અહેવાલ મુજબ, સરકારની યોજના લોકસભા બેઠકોની કુલ સંખ્યા વર્તમાન 543 થી વધારીને 816 કરવાની છે. આનો અર્થ એ છે કે 273 નવી બેઠકો ઉમેરવામાં આવશે, જેમાંથી મોટાભાગની મહિલાઓ માટે અનામત રહેશે. આનાથી સંસદમાં બહુમતીનો આંકડો પણ 409 થશે.
છેલ્લા પાંચ દાયકામાં આ પ્રથમ વધારો થશે. આનાથી હાલના પુરુષ સાંસદોની રાજકીય સ્થિતિને કોઈ ખતરો નહીં રહે. રાજ્યસભા અને રાજ્ય વિધાનસભા પરિષદોમાં સભ્યોની સંખ્યા પર કોઈ અસર થશે નહીં.
2023માં પસાર થયેલા નારી શક્તિ વંદન કાયદાએ નવી વસ્તી ગણતરી પછી મહિલા અનામતને સીમાંકન સાથે જોડ્યું હતું. હવે, સરકાર આ જોગવાઈને દૂર કરી રહી છે. નવા વસ્તી ગણતરીના ડેટામાં સમય લાગી શકે છે, તેથી સરકાર 2011ની વસ્તી ગણતરીના આધારે નવું સીમાંકન કરવાનું વિચારી રહી છે જેથી 31 માર્ચ, 2029 પછી યોજાનારી ચૂંટણીઓમાં આ ક્વોટા લાગુ કરી શકાય.
દક્ષિણ ભારતીય રાજ્યો ચિંતિત હતા કે વસ્તી નિયંત્રણમાં તેમના સુધારેલા પ્રદર્શનને કારણે સંસદમાં તેમનું પ્રતિનિધિત્વ ઘટી શકે છે. સરકારે ખાતરી કરી છે કે દરેક રાજ્યની બેઠકોમાં 50 ટકા વધારો કરવામાં આવશે, તેમનું પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્વ જાળવી રાખવામાં આવશે.
ઉત્તર પ્રદેશ: બેઠકો ૮૦ થી વધીને ૧૨૦ થશે.
બિહાર: બેઠકો ૪૦ થી વધીને ૬૦ થશે.
કેરળ: બેઠકો ૨૦ થી વધીને ૩૦ થશે.
અનુસૂચિત જાતિ (SC) બેઠકો ૮૪ થી વધીને ૧૨૬ અને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) બેઠકો ૪૭ થી વધીને ૭૦ થવાનો અંદાજ છે. નાના રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં (જ્યાં ફક્ત ૧ કે ૨ બેઠકો છે), દર ત્રીજી ચૂંટણીમાં મહિલાઓ માટે રોટેશનલ ધોરણે બેઠકો અનામત રાખવામાં આવશે.
સરકાર ૪ એપ્રિલે સમાપ્ત થતા બજેટ સત્રમાં આ બિલો પસાર કરવા આતુર છે. જો સર્વસંમતિ બનવામાં થોડા વધુ દિવસો લાગે, તો બજેટ સત્ર લંબાવી શકાય છે અથવા મહિલા ક્વોટા માટે ખાસ, ટૂંકું સત્ર બોલાવી શકાય છે.
બંધારણીય સુધારા માટે બંને ગૃહોમાં બે તૃતીયાંશ બહુમતી જરૂરી છે, જેનો એકલા NDA પાસે અભાવ છે. તેથી, ગૃહમંત્રી અમિત શાહ સમર્થન મેળવવા માટે બેઠકો યોજી રહ્યા છે. તેમણે NDA સાથી પક્ષો તેમજ સમાજવાદી પાર્ટી, શિવસેના (UBT), BJD અને YSR કૉંગ્રેસ જેવા વિપક્ષી અને બિન-જોડાણવાદી પક્ષો સાથે ચર્ચા કરી છે.
કૉંગ્રેસ અને ડાબેરી પક્ષોએ આ મુદ્દા પર સર્વપક્ષીય બેઠકની માંગ કરી છે. તૃણમૂલ કૉંગ્રેસ (TMC) અમિત શાહની બેઠકમાં ગેરહાજર રહી. દરમિયાન, કૉંગ્રેસ અને સમાજવાદી પાર્ટી જેવા પક્ષો મહિલા ક્વોટામાં અન્ય પછાત વર્ગો (OBC) માટે અલગ અનામતની માંગ કરી રહ્યા છે.
