04 November, 2026 06:59 PM IST | Iran | Gujarati Mid-day Online Correspondent
પ્રતીકાત્મક તસવીર
ઈરાને ભારત, ચીન, ઈરાક અને કતારના જહાજોને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થવાની પરવાનગી આપી છે. ઈરાની એક અધિકારીના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતને દવાઓની આયાત માટે આ છૂટ મળી છે. દરમિયાન, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સાથે યુદ્ધની શક્યતા વધી રહી છે, અને કતાર વાટાઘાટો કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. શું ભારતીય જહાજોની અવરજવર સુરક્ષિત રહેશે? શું કતારની મધ્યસ્થી યુદ્ધ ટાળી શકશે?
પશ્ચિમ એશિયામાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા તણાવ વચ્ચે, ભારત માટે રાહતના સમાચાર છે. ઈરાની સરકારે ફરી એકવાર સ્પષ્ટતા કરી છે કે ભારતીય જહાજોને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થવાની પરવાનગી આપવામાં આવી છે. ભારત ઉપરાંત, ઈરાને ચીન, ઈરાક અને કતારના જહાજોને પણ તેના પ્રતિબંધોમાંથી મુક્તિ આપી છે. ઈરાની સંસદની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વિદેશ નીતિ સમિતિના ઉપાધ્યક્ષ અહમદ હયાત-મોગદ્દમે જણાવ્યું હતું કે આ ચાર દેશોના જહાજો કોઈપણ પ્રતિબંધ વિના આ દરિયાઈ માર્ગે પસાર થઈ શકે છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે ભારતને દવાઓની આયાત માટે આ છૂટ આપવામાં આવી છે, જ્યારે ચીનને રાજકીય સમર્થનના બદલામાં આ છૂટ આપવામાં આવી છે. દરમિયાન, ઈરાનમાં અમેરિકા સાથે નવેસરથી યુદ્ધ શરૂ થવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. જોકે, રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાન સહિત અનેક અગ્રણી નેતાઓ કતાર દ્વારા મધ્યસ્થી કરાયેલી વાટાઘાટોની તરફેણ કરે છે.
ઈરાની સંસદની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વિદેશ નીતિ સમિતિના ઉપાધ્યક્ષ અહમદ હયાત-મોગદ્દમે જણાવ્યું હતું કે ભારત, ચીન, ઈરાક અને કતારને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થવાની ખાસ પરવાનગી આપવામાં આવી છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ દેશોના જહાજો ઈરાનના નિયંત્રણથી મુક્ત છે અને આ દરિયાઈ માર્ગે મુસાફરી કરી શકે છે. તેમણે એવો પણ દાવો કર્યો હતો કે અમેરિકાને આ દેશોમાંથી જહાજોની અવરજવર સાથે કોઈ સમસ્યા નથી. હયાત-મોગદ્દમે જણાવ્યું હતું કે ભારતને આ છૂટ એટલા માટે આપવામાં આવી છે જેથી તે દવાઓ આયાત કરી શકે. ચીનના કિસ્સામાં, તેમણે રાજકીય સમર્થનને કારણ તરીકે ગણાવ્યું. તેમણે એ પણ સ્વીકાર્યું કે ચીન સાથે આર્થિક વ્યવહાર ચાલુ રહે છે. ઈરાનનું આ નિવેદન ભારતીય જહાજો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા વેપાર અને આવશ્યક ચીજવસ્તુઓનો પુરવઠો ચાલુ રાખવાની શક્યતાને મજબૂત બનાવે છે.
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની પશ્ચિમ એશિયામાં એક મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ છે. વિશ્વના ઘણા દેશોમાં ઉર્જા અને વેપાર માલ ત્યાંથી પસાર થાય છે. આ માર્ગ ભારત માટે વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક રીતે પણ મહત્વપૂર્ણ છે. આ માર્ગ પર કોઈપણ નાકાબંધી અથવા તણાવ દરિયાઈ વેપાર અને આવશ્યક માલના પુરવઠાને અસર કરી શકે છે. ઈરાન દ્વારા ભારતીય જહાજો માટે મુક્તિની જાહેરાત એવા સમયે કરવામાં આવી છે જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે લશ્કરી સંઘર્ષની શક્યતા વધી રહી છે. ઈરાનનો દાવો છે કે તેના જહાજોને પસાર થવા દેવામાં આવ્યા છે જેથી ભારતને દવાઓ આયાત કરવામાં મુશ્કેલીઓનો સામનો ન કરવો પડે. જો કે, આ મુક્તિ ઈરાન દ્વારા આપવામાં આવી છે અને તે બધા દેશોના જહાજો માટે માર્ગ ખોલવાનો સંકેત આપતી નથી.
ઈરાનની અંદરની વર્તમાન પરિસ્થિતિ અંગે લશ્કરી અને રાજકીય સ્તરે અલગ અલગ મંતવ્યો છે. ઈરાનનું આંતરિક મૂલ્યાંકન અમેરિકા સાથે સીધા યુદ્ધની શક્યતાને સૌથી સંભવિત પરિસ્થિતિ માને છે. લશ્કરી વ્યૂહરચનાકારો પણ શાંતિ જાળવવા અંગે ચિંતિત છે. તેઓ માને છે કે યુએસ સૈન્ય સાથે બીજો મુકાબલો થઈ શકે છે. જો કે, ઈરાનના ટોચના રાજકીય નેતાઓ વાતચીત દ્વારા આ પરિસ્થિતિને સંભાળવા માંગે છે. રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયન, સંસદના અધ્યક્ષ મોહમ્મદ બાકર ગાલિબાફ અને વિદેશ પ્રધાન અબ્બાસ અરાઘચીએ લશ્કરી નેતૃત્વને કતારના પ્રસ્તાવ પર સકારાત્મક વિચાર કરવાની સલાહ આપી છે. આ નેતાઓ માને છે કે રાજદ્વારી વાતચીતથી સંઘર્ષ અટકાવી શકાય છે.
કતાર તાજેતરમાં જ આ પ્રસ્તાવ સાથે તેહરાન પહોંચ્યા હતા. તેમનો ઉદ્દેશ્ય લાંબી વાટાઘાટોમાં જોડાવાનો નહોતો, પરંતુ પ્રસ્તાવિત કરાર પર ઈરાનનો સત્તાવાર અને અંતિમ પ્રતિભાવ મેળવવાનો હતો. ઈરાનના રાજકીય નેતૃત્વએ લશ્કરી અધિકારીઓને આ પ્રસ્તાવ પર રચનાત્મક રીતે વિચાર કરવા કહ્યું છે. જોકે, લશ્કરી નેતૃત્વ હજુ પણ આ કરાર અંગે સંપૂર્ણ વિશ્વાસ ધરાવતું નથી. જ્યારે રાજકીય નેતાઓ વાતચીત દ્વારા તણાવ ઓછો કરવા માંગે છે, ત્યારે લશ્કરી વ્યૂહરચનાકારો અમેરિકા સાથે નવા સંઘર્ષની શક્યતાને વધુ ગંભીર માને છે. પરિણામે, આગામી દિવસોમાં ઈરાનનું વલણ મહત્વપૂર્ણ રહેશે. આ વિકાસ ભારત માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા ભારતીય જહાજોનો સુરક્ષિત માર્ગ અને દવાઓનો પુરવઠો પ્રદેશમાં શાંતિ જાળવવા પર આધારિત છે.
