RBI gold sale denial: ભારતીય રિઝર્વ બેંકે ૧૨ અબજ ડોલરના સોનાના ભંડારના વેચાણ અંગેના મીડિયા અહેવાલોને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધા છે; નાણા મંત્રાલયના અધિકારીઓએ પણ આ બાબતે સ્પષ્ટતા કરી છે; પીઆઈબી ફેક્ટ ચેક અને કેન્દ્રીય બેંકે અહેવાલોને ગણાવ્યા ભ્રામક

ફાઇલ તસવીર

ભારતીય રિઝર્વ બેંક (Reserve Bank Of India - RBI)એ મીડિયામાં પ્રકાશિત થયેલા એ અહેવાલોને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધા (RBI gold sale denial) છે, જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે કેન્દ્રીય બેંકે અંદાજે ૧૨ અબજ અમેરિકી ડોલરની કિંમતનું સોનું વેચી દીધું છે. નાણા મંત્રાલયના અધિકારીઓએ પણ તેને ખોટી માહિતી ગણાવતા સાફ કર્યું છે કે કેન્દ્રીય બેંક તરફથી આ પ્રકારનો કોઈ વ્યવહાર કરવામાં આવ્યો નથી. કેન્દ્ર સરકારની પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો (પીઆઈબી) ફેક્ટ ચેક અને આરબીઆઈ દ્વારા અલગ-અલગ અખબારી યાદી જાહેર કરીને બ્લૂમબર્ગ નામની એજન્સી દ્વારા પ્રસારિત અહેવાલને ખોટો ગણાવ્યો છે. ઉક્ત અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે આરબીઆઈએ મે ૨૦૨૬ના મધ્ય સુધીમાં સોનું વેચીને વિદેશી હૂંડિયામણ અસ્કયામતોને મજબૂત કરી હોઈ શકે છે.

૧૨ અબજ ડોલરના સોનાના વેચાણના અહેવાલો ખોટા

આરબીઆઈએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારમાં સોનાની ભાગીદારી સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ના અંતમાં ૧૩.૯૨ ટકાથી વધીને ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૬ના રોજ ૧૬.૭૦ ટકા અને ૨૨ મે ૨૦૨૬ના રોજ ૧૬.૮૫ ટકા થઈ ગઈ છે. આ સિવાય ભૌતિક સોનાનો સ્ટોક પણ બિલકુલ બદલાયો નથી. આરબીઆઈના અહેવાલ મુજબ ૨ મે ૨૦૨૫ના રોજ તેની પાસે ૮૭૯.૫૮ મેટ્રિક ટન સોનું હતું જે ૨૪ એપ્રિલ ૨૦૨૬ના રોજ ૮૮૦.૫૨ મેટ્રિક ટન થઈ ગયું છે. પરંતુ આ સમયગાળા દરમિયાન સોનાની કિંમતમાં ભારે વધારો થયો છે, જેના કારણે ભંડારનું એકંદર મૂલ્ય ૬,૯૧,૪૭૮ કરોડ રૂપિયાથી વધીને ૧૧,૩૩,૦૭૬ કરોડ રૂપિયા થઈ ગયું છે. આ સાથે જ આરબીઆઈએ જનતાને અપીલ કરી છે કે તેઓ માત્ર સત્તાવાર માહિતી પર જ ભરોસો કરે.

RBIએ ડેટા જાહેર કર્યા

આરબીઆઈના તાજેતરના સાપ્તાહિક આંકડા (૨૨ મે ૨૦૨૬) અનુસાર, વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારમાં સોનાનું મૂલ્ય ૪૬,૧૫૬ કરોડ રૂપિયા ઘટીને ૧૦,૯૮,૮ bowling૯ કરોડ રૂપિયા રહી ગયું છે. આ ઘટાડો સોનાના કોઈ ભૌતિક વેચાણના કારણે નથી થયો, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તે અઠવાડિયે સોનાના ભાવોમાં આવેલી નરમાઈ અને રૂપિયા-ડોલરના વિનિમય દરની અસરોના કારણે બજાર મૂલ્યાંકન ઓછું થવાનું પરિણામ છે. આરબીઆઈના સત્તાવાર આંકડા મુજબ, ૮૮૦.૫૨ મેટ્રિક ટન સોનાનો ભૌતિક સ્ટોક સંપૂર્ણપણે યથાવત છે. જો કે, દુનિયાભરની કેન્દ્રીય બેંકો દ્વારા સમયસમય પર સોનાની ખરીદી અને વેચાણ થતું રહે છે, જે વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારના સ્તરને જાળવી રાખવા, લિક્વિડિટી મેનેજમેન્ટ અથવા બજારની સ્થિતિને અનુરૂપ સામાન્ય વ્યૂહરચનાનો ભાગ હોય છે. ઘણી વિકસિત અને મજબૂત નિકાસ આધારિત અર્થવ્યવસ્થાઓની કેન્દ્રીય બેંકોને આવા પગલાં લેવાની જરૂર જ નથી પડતી, કારણ કે તેમનો વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર કુદરતી રીતે જ મજબૂત હોય છે.

ભારતની પરિસ્થિતિ અલગ છે

તાજેતરના મહિનાઓમાં રશિયા અને તુર્કીયેની કેન્દ્રીય બેંકોએ સોનાને લગતા એડજસ્ટમેન્ટ કર્યા છે. રશિયાએ ૨૦૨૫થી યુદ્ધના ખર્ચને પહોંચી વળવા માટે સોનું વેચ્યું છે, જેના કારણે તેનો ભંડાર ચાર વર્ષના નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયો છે. તુર્કીયેએ પોતાના ચલણ લીરાના રક્ષણ માટે સોનાનો ઉપયોગ કર્યો, જેમાં સેંકડો ટન સોનું બીજા દેશોમાં ગિરવે મૂકવાનો પણ સમાવેશ થાય છે. જો કે, આ બંને દેશો ઘણા સ્તરો પર આર્થિક પડકારોનો સામનો કરી રહ્યા છે, જ્યારે ભારતની સ્થિતિ તદ્દન અલગ છે.

આરબીઆઈ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં નેટ ગોલ્ડ બાયર એટલે કે સોનાની સતત ખરીદી કરનારી બેંક રહી છે. માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીના કુલ ૮૮૦.૫૨ મેટ્રિક ટન સોનામાંથી ૬૮૦ ટનથી વધુ સોનું દેશની અંદર જ રાખવામાં આવ્યું છે, જે આર્થિક સાર્વભૌમત્વ અને સુરક્ષાની મજબૂતીનું પ્રમાણ છે. સોનાની કિંમતોમાં ઉછાળો અને ભૂ-રાજકીય અનિશ્ચિતતાઓ વચ્ચે ભારતનું સોનાનું ભંડાર વ્યાપારી અને વ્યૂહાત્મક રીતે મજબૂત બનેલું છે. બ્લૂમબર્ગના વિશ્લેષણમાં મે મહિનાના મધ્યના બે અઠવાડિયામાં સોનાના વેચાણનું અનુમાન લગાવવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે તે સમયે વિદેશી હૂંડિયામણ અસ્કયામતો વધી હતી. આ અનુમાન ઈરાન સંકટ, તેલની કિંમતોમાં વધારો અને રૂપિયા પરના દબાણ સાથે જોડીને કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ સત્તાવાર આંકડા આ દાવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કરે છે.