શું છે ટ્રમ્પનો હોર્મુઝ પ્લાન? અર્થશાસ્ત્રીઓએ આપી ચેતવણી- ભારત આવી શકે છે નિશાને

હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં તેલ ટેન્કરોના અચાનક અવરોધને યુદ્ધ સમયની નાકાબંધી જેવું લાગે છે, પરંતુ કેટલાક વિશ્લેષકો માને છે કે તે અમેરિકાની ભૂરાજકીય વ્યૂહરચનાનું પ્રથમ પગલું પણ હોઈ શકે છે

પ્રતીકાત્મક તસવીર

હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં તેલ ટેન્કરોના અવરોધથી યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિ સર્જાઈ રહી છે, જેને કેટલાક વિશ્લેષકો અમેરિકાની ભૂરાજકીય વ્યૂહરચનાનું પ્રથમ પગલું માને છે.

હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં તેલ ટેન્કરોના અચાનક અવરોધને યુદ્ધ સમયની નાકાબંધી જેવું લાગે છે, પરંતુ કેટલાક વિશ્લેષકો માને છે કે તે અમેરિકાની ભૂરાજકીય વ્યૂહરચનાનું પ્રથમ પગલું પણ હોઈ શકે છે. એક ન્યૂઝ એજન્સીના અહેવાલ મુજબ, ઊર્જા અર્થશાસ્ત્રીઓ કહે છે કે વૈશ્વિક ઊર્જા વ્યવસ્થા "અજ્ઞાત ક્ષેત્રમાં" પ્રવેશી ગઈ છે કારણ કે વીમા કંપનીઓએ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ ચોકપોઇન્ટ પર પરિવહન કરતા જહાજો માટે યુદ્ધ જોખમ કવરેજ અચાનક પાછું ખેંચી લીધું છે.

આ કટોકટીનું કારણ શું છે?

ધ ઇકોનોમિસ્ટે જણાવ્યું હતું કે, "આપણે ઘણા ઊર્જા અને કોમોડિટી બજારોમાં નવા ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ કરી રહ્યા છીએ, જેમાં ક્રૂડ તેલ, રિફાઇન્ડ ઉત્પાદનો, LNG, કુદરતી ગેસ પ્રવાહી, ખાતરો, મિથેનોલ અને અન્ય પેટ્રોલિયમ ડેરિવેટિવ્ઝનો સમાવેશ થાય છે." આ કટોકટી ઈરાનના ટેન્કરો પરના સીધા હુમલાને કારણે નહોતી, પરંતુ નાણાકીય આંચકાને કારણે થઈ હતી જેણે લગભગ રાતોરાત શિપિંગ પ્રવૃત્તિ બંધ કરી દીધી હતી.

`આ પહેલાં ક્યારેય બન્યું નથી`

ધ ઈકોનોમિસ્ટના મતે, મુખ્ય યુરોપિયન અને વૈશ્વિક વીમા કંપનીઓએ અચાનક હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં જહાજો માટે યુદ્ધ જોખમ કવરેજ રદ કર્યું હતું અથવા પ્રીમિયમ એટલું વધારી દીધું હતું કે જહાજ માલિકોએ સફર સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દીધી હતી. "કોઈએ આની અપેક્ષા નહોતી," તેમણે કહ્યું. "જોકે તાજેતરના દાયકાઓમાં વિશ્વએ શિપિંગમાં વિક્ષેપો જોયા છે, આ પહેલાં ક્યારેય બન્યું નથી." હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વૈશ્વિક ઉર્જા વેપારમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ માર્ગોમાંથી એક છે. વિશ્વના તેલ પુરવઠાના આશરે 15 થી 20 ટકા અને વૈશ્વિક LNG શિપમેન્ટનો લગભગ 20 ટકા ભાગ પર્સિયન ગલ્ફને વૈશ્વિક બજારો સાથે જોડતા સાંકડા જળમાર્ગમાંથી પસાર થાય છે.

ટ્રમ્પનું મૌન

આ વિક્ષેપ ઈરાની લશ્કરી કાર્યવાહીને કારણે ઓછો અને વૈશ્વિક નાણાકીય વ્યવસ્થામાં લેવામાં આવેલા નિર્ણયોને કારણે વધુ થઈ રહ્યો છે. તેલના ઊંચા ભાવોની વારંવાર ટીકા કરવા છતાં, યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વીમા કટોકટી પર મોટાભાગે મૌન રહ્યા છે, જે વૈશ્વિક વેપારને વિક્ષેપિત કરી રહ્યું છે અને ઉર્જાના ભાવમાં વધારો કરી રહ્યું છે.

ઉલ્લેખનીય છે કે, ઈરાન યુદ્ધ વચ્ચે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (તેલ લઈ જતાં જહાજો માટેનો માર્ગ)માં વધતા તણાવની અસર વૈશ્વિક તેલ બજાર પર પડી રહી છે. એક જાણીતી ઉર્જા વિશ્લેષણ કંપનીના જણાવ્યા અનુસાર, ભારત પાસે આશરે 100 મિલિયન બૅરલ ક્રૂડ ઓઇલનો વ્યાપારી ભંડાર છે. આમાં સ્ટોરેજ ટૅન્કોમાં સંગ્રહિત તેલ, ભૂગર્ભ ભંડાર અને ભારત જનારા જહાજોનો સમાવેશ થાય છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વિક્ષેપની સ્થિતિમાં આ તેલનો પુરવઠો આશરે 40 થી 45 દિવસની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતો પૂરી કરી શકે છે.