26 March, 2026 07:45 PM IST | New Delhi | Gujarati Mid-day Online Correspondent
નરેન્દ્ર મોદીની ફાઈલ તસવીર
સમગ્ર વિશ્વ મધ્ય એશિયામાં ચાલી રહેલા તણાવ પર નજર રાખી રહ્યું છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ પણ ઈરાન સાથે યુદ્ધનો અંત લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. આ જ કારણ છે કે તેઓ સતત રાજદ્વારી પગલાં લઈ રહ્યા છે. આ સંદર્ભમાં તેમણે પીએમ મોદી સાથે વાત કરી. જોકે, પાકિસ્તાન કનેક્શન પણ છે.
શું અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન પર હુમલો કરીને ગંભીર ભૂલ કરી હતી? જ્યારે 28 ફેબ્રુઆરીએ ઇઝરાયલ અને અમેરિકાએ ઈરાન પર હુમલો કર્યો, ત્યારે બહુ ઓછા લોકોએ અપેક્ષા રાખી હશે કે સંઘર્ષ આટલો લાંબો સમય ચાલશે. જોકે, હવે યુદ્ધ શરૂ થયાને લગભગ એક મહિનો થઈ ગયો છે. વિશ્વની સૌથી મોટી મહાસત્તાઓ, યુએસએ અને ઇઝરાયલની કાર્યવાહી વચ્ચે ઈરાનની બદલો લેવાની કાર્યવાહી ચાલુ છે. પરિસ્થિતિ એવી છે કે અમેરિકાએ મધ્ય પૂર્વમાં પરિસ્થિતિને નિયંત્રિત કરવા માટે યુદ્ધવિરામ કવાયત પણ શરૂ કરી છે. જોકે, બુધવારે, ઈરાને પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધવિરામ માટેના અમેરિકાના પ્રસ્તાવને નકારી કાઢ્યો. વધુમાં, તેણે ઇઝરાયલ અને ગલ્ફ આરબ દેશો પર તેના હુમલાઓ વધુ તીવ્ર બનાવ્યા.
ઈઝરાયલ પર સીધો હુમલો કરતા ઈરાને સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે તેમણે યુદ્ધ શરૂ કર્યું છે અને અમે તેનો અંત લાવીશું. વધુમાં, યુદ્ધવિરામ અંગે, ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું કે જો તેની શરતો પૂરી થાય તો જ વાટાઘાટો આગળ વધશે. મધ્ય પૂર્વમાં બગડતી પરિસ્થિતિ વચ્ચે, યુએસ પ્રમુખ ટ્રમ્પે પીએમ મોદીને ફોન કર્યો. જોકે, આ ફોન કોલ યુદ્ધ શરૂ થયાના લગભગ 24 દિવસ પછી આવ્યો હતો. તેમાં, પીએમ મોદીએ મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ ઘટાડવા અને શક્ય તેટલી વહેલી તકે શાંતિ પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે ભારતના સમર્થનનો પુનરોચ્ચાર કર્યો.
મંગળવારે ટ્રમ્પનો વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને અચાનક ફોન અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. આનું કારણ એ છે કે ટ્રમ્પે પશ્ચિમ એશિયામાં બગડતી પરિસ્થિતિને સંભાળવા માટે પાકિસ્તાનને મધ્યસ્થી તરીકે પસંદ કર્યું છે. જોકે, ભારતને અમેરિકાથી દૂર ન રાખવા માટે, ટ્રમ્પે નુકસાન નિયંત્રણ માટે ભારતીય વડા પ્રધાનને ફોન કર્યો. આ એક રાજદ્વારી ચાલ હતી. ભૂ-રાજકીય નિષ્ણાતોના મતે, ટ્રમ્પનો ભારત સાથે અચાનક ફોન અને સંપર્ક નુકસાન ઘટાડવાનો એક મહત્વપૂર્ણ પ્રયાસ છે.
નિષ્ણાતોના મતે, ટ્રમ્પના ફોન કોલનો સમય મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે તે એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે પાકિસ્તાન ઈરાન સાથેના સંઘર્ષને સમાપ્ત કરવા માટે અમેરિકાના પસંદગીના મધ્યસ્થી તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. ઇસ્લામાબાદ ટૂંક સમયમાં ઈરાન સાથે વાટાઘાટો માટે ટોચના અમેરિકી અધિકારીઓનું આયોજન કરી શકે છે. આ દિલ્હીમાં રાજકીય તણાવ વધારી શકે છે, જે હકીકત અમેરિકા સારી રીતે સમજે છે. આ જ કારણ છે કે ટ્રમ્પ અને પીએમ મોદીએ યુદ્ધ પછી પહેલી વાર અને આ વર્ષે બીજી વાર વાટાઘાટો કરવાનો નિર્ણય લીધો. સર્જિયો ગોરે સૌપ્રથમ આ સમાચાર આપ્યા.
સર્ગીયો ગોરે અહેવાલ આપ્યો કે તેઓએ મધ્ય પૂર્વની વર્તમાન પરિસ્થિતિ પર ચર્ચા કરી, જેમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને ખુલ્લું રાખવાના મહત્વનો સમાવેશ થાય છે. વિશ્વના તેલ અને ગેસનો લગભગ 20% હિસ્સો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા પરિવહન થાય છે. યુદ્ધે આ મહત્વપૂર્ણ માર્ગ દ્વારા પરિવહનને ગંભીર અસર કરી નથી, પરંતુ વૈશ્વિક તેલના ભાવમાં પણ તીવ્ર ઉછાળો આવ્યો છે. ભારત, જે તેની ઊર્જા જરૂરિયાતોનો 90 ટકા આયાત કરે છે, તે આર્થિક કટોકટીથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત થયો છે.
જોકે ઈરાને ભારતીય તેલ અને LPG ટેન્કરોને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થવાની સંપૂર્ણ પરવાનગી આપી દીધી છે, પરંતુ આ મુક્તિ સુધી દેશમાં રસોઈ ગેસ સંકટ વણઉકેલાયું હતું. પીએમ મોદીએ ટ્રમ્પ સાથે ફોન પર વાત કરી હતી, પરંતુ ઈરાન પણ ભારત માટે એક મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર રહ્યું છે. પરિણામે, ભારતે ઈરાનથી દૂર ન રહેવાનો નિર્ણય લીધો છે. ભારતના ઈરાન સાથે ગાઢ વ્યૂહાત્મક સંબંધો છે, જેના કારણે પીએમ મોદીએ ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ સાથે ઘણી વાટાઘાટો કરી છે. ભારતના વિદેશ મંત્રીએ ઈરાનના વિદેશ મંત્રી સાથે પણ અનેક રાઉન્ડની વાટાઘાટો કરી છે.
ઈરાને પણ સંઘર્ષ વચ્ચે ભારતના વલણની પ્રશંસા કરી છે. ઈરાન ભારતે નાજુક પરિસ્થિતિમાં રાજદ્વારી સંતુલન કેવી રીતે જાળવી રાખ્યું અને કોઈ પક્ષ ન લીધો તેનાથી સારી રીતે વાકેફ છે. ભારતે ઈરાન, ગલ્ફ દેશો, ઇઝરાયલ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સાથે સમાંતર સંબંધો વિકસાવ્યા છે. દરમિયાન, મોદી સરકારે તેની ઉર્જા સુરક્ષા અને મધ્ય પૂર્વમાં રહેતા તેના ભારતીય ડાયસ્પોરાની સલામતીને પ્રાથમિકતા આપી છે. ખરેખર, ભારત ઈરાન અને ગલ્ફ કોઓપરેશન કાઉન્સિલ (GCC) સહિત લગભગ તમામ મધ્ય પૂર્વીય દેશો સાથે સંપર્કમાં રહ્યું છે.
જોકે, આનો અર્થ એ નથી કે ભારતે દ્રષ્ટિકોણના અંતરને દૂર કરવા માટે રાજદ્વારીનો આશરો લીધો નથી. બ્લૂમબર્ગના અહેવાલ મુજબ, ભારત, ઇજિપ્ત અને ઓમાન જેવા દેશોના ગઠબંધનએ પડદા પાછળ શાંતિથી કામ કર્યું છે જેથી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઈરાન વચ્ચેનો અંતર દૂર થાય. જોકે ટ્રમ્પે મોદી સાથેની તેમની વાતચીત વિશે કોઈ પોસ્ટ કરી ન હતી, પરંતુ સર્જિયો ગોરે વિગતો આપ્યા વિના કહ્યું કે તે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ફોન કોલ હતો.
જોકે, ઈરાન અને ઇઝરાયલ-યુએસ વચ્ચે શાંતિ વાટાઘાટોને સરળ બનાવવા માટે પાકિસ્તાનની ઉતાવળ તેની વ્યૂહાત્મક મજબૂરીઓ અને સ્વાર્થને કારણે છે. આ વિદેશમાં તેની છબી સુધારવા અને ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં વિશ્વસનીય રાજદ્વારી બળ તરીકે ઉભરી આવવાનો પ્રયાસ છે. અમેરિકાએ પોતાનો સંદેશ વધારવા માટે પાકિસ્તાનને પસંદ કર્યું તેનું એક કારણ તેનું ભૌગોલિક સ્થાન છે. પાકિસ્તાન ઈરાન સાથે સરહદ ધરાવે છે. પાકિસ્તાનમાં ઈરાન પછી બીજા ક્રમની સૌથી મોટી શિયા વસ્તી પણ છે.
જોકે, મુખ્ય હકીકત એ છે કે ઇસ્લામાબાદ પહેલાથી જ અફઘાનિસ્તાનમાં તાલિબાન સાથે લોહિયાળ સરહદ સંઘર્ષમાં ફસાયેલું છે. આ પૃષ્ઠભૂમિ સામે, ટ્રમ્પ દ્વારા પીએમ મોદીને ફોન કરવાનો એક અલગ અર્થ થાય છે. નિષ્ણાતો માને છે કે અમેરિકા પ્રાદેશિક સ્થિરતામાં ભારતની વધતી ભૂમિકા અને તેના હિતોને ઓળખે છે. આ જ કારણ છે કે તેઓ ભારતને માહિતગાર રાખવા અને તેની સલાહ લેવા માંગે છે. અમેરિકા ભારતને ગુસ્સે ન કરવા માટે સાવધ છે, જેને તે આ ક્ષેત્રમાં ચીન માટે એક મહત્વપૂર્ણ પ્રતિસંતુલન તરીકે જુએ છે.
